ابن حبّان و بشّار ، او را حريزى مذهب مىدانند ( حريز بن عثمان يكى از خوارج و پايه‌گذار عقيده ناصبى بوده است . « 1 » سمعانى در الانساب چنين آورده است . ابو اسحاق جوزجانى از محمّد بن جرير طبرى پيروى مىكرد ، لذا او را جريرى مىدانستند . « 2 » ولى بايد گفت كه چنين قولى بسيار بعيد به‌نظر مىرسد ، زيرا دشوار است كه بپذيريم او بر مذهب شاگردش بوده و از او پيروى مىكرده است . طبرى در سال 225 ه . ق . تولّد يافته است و مذهب جريرى در سال 250 ه . ق . ظهور كرده است ، پس ظهور اين مذهب مقارن با اوايل جوانى محمّد بن جرير طبرى بوده است . بسى جاى تعجّب است كه ابن اثير بدون توجّه به اشكال مذكور ، چنين مطلبى را در اللباب ( ج 1 ، ص 224 ) نقل كرده است . ابن كثير در بداية النهايه مىنويسد : ابو اسحاق جوزجانى ، خطيب دمشق بود و در اين شهر اقامت داشت . او از علماى برجستهء آن ديار محسوب مىشد . وى تأليفاتى دارد ، همچون : المترجم فيه علوم غزيرة و فوائد كثيره « 3 » . بشّار مىگويد : كتاب احوال الرّجال فى ضعفائهم ، از تأليفات اوست . برخى از محققان كتاب مذكور را به نام الشجرة فى احوال الرجال ثبت كرده‌اند . گويا اين كتاب در دو بخش يا در دو جلد تأليف شده است كه بخش دوم آن در كتابخانهء ظاهريه مصر موجود است . اين نسخه كامل مىباشد و كم و زياد نشده است . در حقيقت ، اين كتاب در 25 ورق بوده و علىرغم تحقيقى كه دربارهء آن انجام گرفته معلوم نيست بخش اول كتاب چه شده است ؟ بشّار بن عواد مىگويد : ابو اسحاق جوزجانى كتاب ديگرى به نام الأباطيل دارد و منتخبى از آن در كتابخانهء ظاهريّه به شماره 5485 موجود است . ذهبى مىگويد : ابو اسحاق جوزجانى كتابى دارد به نام الجرح و التعديل . « 4 » فؤاد سزگين در تاريخ التراث العربى مىنويسد : از ابو اسحاق جوزجانى ، سه جلد كتاب به‌جا مانده است : 1 - امارات النبوة 2 - الشجرة فى احوال الرجال 3 - الاباطيل . هر

--> ( 1 ) - تهذيب التهذيب ، ج 1 ، ص 181 ؛ لغت‌نامه دهخدا ، حرف ح ، ص 498 . ( 2 ) - الانساب سمعانى ، ج 2 ، ص 52 . ( 3 ) - البداية و النهايه ، ج 11 ، ص 31 . ( 4 ) - تهذيب الكمال ، ج 2 ، ص 248 .